Wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2023 r., sygn. I OSK 587/22
Opłaty roczne za korzystanie przez użytkownika wieczystego z gruntu Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego mają charakter cywilnoprawnych świadczeń okresowych. Są one sprawami cywilnymi dotyczącymi należności pieniężnych, a nie stanowią sprawy administracyjnej, nawet w kontekście możliwości ustalenia innego terminu zapłaty niż dzień 31 marca.
W świetle art. 25 ustawy wywłaszczeniowej, prawidłowe zastosowanie przepisów o wywłaszczeniu wymaga nie tylko ustalenia, czy doszło do naruszenia prawa, ale również czy naruszenie to miało charakter rażący, zdolny do pociągnięcia za sobą skutki nieważności decyzji wywłaszczeniowej.
Decyzje o wywłaszczeniu z okresu komunistycznego, które pozbawiły właścicieli praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, nie mogą być poddane rewizji na podstawie obecnie obowiązujących przepisów prawa. Zgodnie z art. 11 ustawy o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych oraz orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego, przejęcie gruntów na własność państwa na cele użyteczności publicznej
Przepisy prawa materialnego obowiązujące na dzień wywłaszczenia nieruchomości, które nie przewidują ustalenia odszkodowania za nieruchomości przejęte na rzecz Skarbu Państwa, stanowią podstawę do odrzucenia roszczeń o odszkodowanie.
Zgodnie z orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie stanowi podstawy do wydawania decyzji o odszkodowaniu w każdym przypadku, w którym doszło do pozbawienia właściciela nieruchomości jej własności bez zrekompensowania mu powstałej szkody.
Dyspozycją art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. jest objęta wyłącznie taka sytuacja, gdy nastąpiło pozbawienie właściciela praw do nieruchomości, bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidywały jego ustalenie.
Decyzje administracyjne dotyczące wywłaszczeń i odszkodowań powinny być oceniane w kontekście przepisów prawa obowiązujących w momencie wydania decyzji, a nie w chwili jej analizy czy kontroli. Jeżeli przepisy nie przewidywały obowiązku wypłaty odszkodowania, bez takiej regulacji, nie istnieją podstawy prawne do ustalenia i wypłaty odszkodowania za bezpłatne przejęcie nieruchomości na rzecz Skarbu
Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nabywca spadku może żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, gdy ta stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Brak samodzielnego ustalenia spadkobierców przez organ administracyjny nie jest przeszkodą dla uprawnienia nabywcy do żądania zwrotu nieruchomości z uwagi na sukcesję uniwersalną pomiędzy spadkobiercą a nabywcą
Przepisy odszkodowawcze ustanowione w aktualnym prawie nie mają zastosowania do decyzji wywłaszczeniowych podejmowanych w oparciu o ustawodawstwo obowiązujące przed ich wejściem w życie. Wyklucza to możliwość dochodzenia odszkodowania za nieruchomości przekazane na rzecz Skarbu Państwa bez odszkodowania na podstawie decyzji z lat poprzedzających uchwalenie obecnej Konstytucji i ustawy o gospodarce
Zgodnie z art. 136 ust. 1 i ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami (u.g.n.) cel wywłaszczenia, związany z realizacją inwestycji złożonej, takiej jak budowa lotniska, może objąć nie tylko budowę głównych elementów inwestycji, ale także niezbędną infrastrukturę towarzyszącą, taką jak sieć kanalizacyjna, jeśli jej istnienie jest nieodzowne dla prawidłowego funkcjonowania i realizacji inwestycji,
Interpretacja miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego powinna uwzględniać kontekst całego systemu prawnego, w tym prawa własności. Decyzje dotyczące podziału nieruchomości muszą respektować pełną ochronę prawa własności, co nie wyklucza możliwości wprowadzenia ograniczeń dla celów ochrony środowiska, estetyki krajobrazu czy porządku publicznego. Ograniczenia te muszą jednak zachować zasadę